किन बढिरहेको छ सुनको मूल्य ? साढे पाँच महिनामै प्रतितोला १ लाख ४७ हजारले वृद्धि

काठमाडौं । पछिल्लो समय सुनको मूल्य अकासिइरहेको छ । बिहीबार एकै दिन सुनको मूल्य प्रतितोला साढे २० हजार रुपैयाँले बढेको छ ।

नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघको तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्षको साढे पाँच महिना अर्थात् साउनदेखि माघ १५ सम्ममा सुनको मूल्य प्रतितोला १ लाख ४७ हजार रुपैयाँले बढेको छ ।

गत साउन एक गते सुनको मूल्य प्रतितोला एक लाख ९२ हजार ३०० रुपैयाँ रहेको थियो । सो मूल्य माघ १५ गते प्रतितोला ३ लाख ३९ हजार ३०० रुपैयाँ पुगेको छ । त्यस्तै, गत साउन १ मा चाँदीको मूल्य तोलामा २ हजार २६५ रुपैयाँ थियो भने बिहीबार अर्थात् माघ १५ गते चाँदीको मूल्य प्रतितोला ७ हजार ५०५ रुपैयाँ पुगेको छ । यसर्थ : पछिल्लो साढे पाँच महिनामा चाँदीको मूल्य प्रतितोला ५ हजार २४० रुपैयाँले बढेको छ ।

सुनको मूल्य बढ्नुका पछाडि धेरै कारण रहेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा छापिएका विभिन्न रिपोर्टहरूले देखाउँछ । जसमध्ये अमेरिकी केन्द्रीय बैंक (फेड) को ब्याजदर, अमेरिकी डलरको प्रभुत्व कमजोर बनाउन चीनले सुनलाई महत्त्व दिनु, विश्वका केन्द्रीय बैंकहरूले विगतमा उच्च दरले खरिद बढाउनु, भूराजनीतिक द्वन्द्व र आर्थिक गतिविधिमा सुस्तता देखिनु लगायतका कारणहरू रहेका छन् ।

भूराजनीतिक तनावले विश्वव्यापी अस्थिरता बढाइरहेको छ र लगानीकर्ताहरूले जोखिम लिनुको सट्टा परम्परागत सम्पत्तिमा लगानी बढाइरहेका छन् । भूराजनीतिक तनावले डलरको प्रयोगमा गिरावट र सुनमाथिको निर्भरता पनि बढाइरहेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको नीतिका कारण सेयर बजारमा धेरै धक्का लागेको छ । फलस्वरूप, लगानीकर्ताहरू अब सुन र चाँदीजस्ता बहुमूल्य धातुहरूमा लगानी गरिरहेका छन् । भूराजनीतिक तनावका कारण हालै सुनको मूल्य बढेको छ ।

अमेरिकाले भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई पक्राउ गरेपछि सुनको मूल्य बढ्यो । ट्रम्पले इरानी सरकारलाई त्यहाँ प्रदर्शनकारीहरूमाथि भएको हिंसात्मक दमनको कारण देखाउँदै धम्की दिए । ट्रम्पले ग्रीनल्यान्डलाई गाभ्ने मुद्दा पनि उठाए ।

उनले युरोपेली देशहरूमा कर लगाउने धम्की दिए । यद्यपि, ट्रम्प पछि पछि हटे । तर, ह्वाइट हाउसको यो अनिश्चितताले बजारहरूलाई अझै पनि त्रासित बनाइरहेको छ । गत शनिबार ट्रम्पले क्यानडालाई चीनसँग व्यापार सम्झौता गरेमा अमेरिकी सामानहरूमा १००% कर लगाउने धम्की दिए । यद्यपि, क्यानडाले पछि भन्यो, “त्यस्तो कुनै मनसाय छैन ।”

यी सबै घटनाहरूले लगानीकर्ताहरूलाई त्रसित बनाएका छन् । जब संसारमा युद्ध, आक्रमण वा ठुलो राजनीतिक उथलपुथल हुन्छ, मानिसहरूले आफ्नो पैसा सेयर बजार र अन्य जोखिमपूर्ण सम्पत्तिहरूबाट निकालेर सुन जस्ता सुरक्षित सम्पत्तिहरूमा सार्छन् ।

यस अनिश्चितता र भूराजनीतिक जोखिमका कारण, लगानीकर्ताहरू सुनतिर लागे, जसले गर्दा यसको माग बढ्यो र मूल्यहरू द्रुत गतिमा बढ्यो ।

त्यस्तै गरी सन् २०२५ मा जब ट्रम्पले धेरै देशहरूमा शुल्क लगाए, लगानीकर्ताहरू “सुरक्षित आश्रय स्थलहरू“ तिर लागे । सुरक्षित आश्रय स्थलहरू ती सम्पत्तिहरू हुन्, जसले वित्तीय बजारहरू घट्दा पनि आफ्नो मूल्य कायम राख्छन् । गम्भीर परिस्थितिमा पनि यी सम्पत्तिहरूको मूल्य प्रायः बढ्छ । सुन र चाँदीलाई सुरक्षित आश्रय स्थल मानिन्छ ।

त्यस्तै, अहिले सुनको मूल्य बढ्नुको अर्को कारण हो, केन्द्रीय बैंकहरूले ठुलो मात्रामा सुन किन्नु । अमेरिकी डलरको प्रभुत्व घट्दै जाँदा केन्द्रीय बैंकहरू (जस्तै चीन, पोल्याण्ड, टर्की, भारत, काजाकिस्तान, आदि) ले सुनलाई आरक्षित सम्पत्तिको रूपमा बढ्दो रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन् ।

गोल्डम्यान स्याक्सका अनुसार उदीयमान देशहरूले प्रत्येक महिना औसत ६० टन सुन किनिरहेका छन् । पोल्याण्डको केन्द्रीय बैंकले २०२५ को अन्त्यमा ५५० टन सुन राखेको थियो । “अब उसले आफ्नो सुनको भण्डार ७०० टन पुर्‍याउने लक्ष्य राखेको छ,“ गभर्नर एडम ग्लापिन्स्कीले यस महिना भनेका थिए । पोल्याण्डले आफ्नो भण्डार ७०० टन पुर्‍याउने तयारी गरिरहेको छ । चीनले लगातार १४ महिनादेखि सुन किन्दै आएको छ ।

डलरको प्रयोगमा कमी आए पनि सुनको मूल्य बढ्ने गर्दछ । जब अमेरिकी डलर कमजोर हुन्छ, सुनको मूल्य सामान्यतया बढ्छ । यो किनभने सुन डलरमा किनिन्छ र बेचिन्छ । जब डलर कमजोर हुन्छ, अन्य देशका मानिसहरूको लागि सुन सस्तो हुन्छ, त्यसैले उनीहरूले बढी किन्छन् । यसले माग बढाउँछ र मूल्य बढाउँछ ।